کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاف — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۴)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاف» (بند ۸-۵) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۱ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
کلیات، محدوده‌ی کاربرد و مصالح
- ساختمان بنایی باکلاف، ساختمانی است که با آجر، بلوک سیمانی یا سنگ ساخته شده و در آن تمام یا قسمتی از بار قائم و تمام بار جانبی در هر دو امتداد اصلی ساختمان توسط دیوارهای بنایی غیرمسلح تحمل می‌شود؛ برای حفظ انسجام و پیوستگی دیوارها، سقف و شالوده، از کلاف‌بندی استفاده می‌شود.
- این فصل شامل حداقل ضوابط برای اجرای ساختمان‌های بنایی باکلاف است؛ رعایت محدودیت ارتفاع، تعداد طبقات و پلان ساختمان طبق بند ۸-۵-۴ الزامی است.
- مصالح مصرفی باید با کلیه‌ی مقررات مبحث پنجم و فصل دوم همین مبحث مطابقت داشته باشند.
الزامات پلان ساختمان
- طول ساختمان نباید از سه‌برابر عرض آن یا ۲۵ متر (هرکدام بیشتر است) بیشتر باشد؛ پلان باید نسبت به هر دو محور اصلی تقریبا قرینه باشد.
- اندازه‌ی پیشامدگی پلان در هر امتداد نباید از یک‌پنجم بعد ساختمان در همان امتداد بیشتر باشد؛ بعد دیگر پیشامدگی نباید از مقدار پیشامده کمتر باشد.
- اگر اتصال قسمت پیشامده با ساختمان بیش از نصف بعد ساختمان در آن امتداد باشد، این قسمت پیشامدگی تلقی نمی‌شود و محدودیتی برای بعد دیگر وجود ندارد (مشروط بر آنکه پلان نامتقارن نشود).
- در صورت نداشتن هریک از این الزامات، باید با ایجاد درز لرزه‌ای، ساختمان را به قطعات مناسب تقسیم کرد؛ لازم نیست درز لرزه‌ای در پی ساختمان ادامه یابد.
ارتفاع و تعداد طبقات
- حداکثر تعداد طبقات بدون احتساب زیرزمین، به دو محدود می‌شود؛ حداکثر تعداد طبقات زیرزمین یک طبقه است.
- اگر تراز روی سقف زیرزمین نسبت به متوسط تراز زمین مجاور بیش از ۱٫۵ متر باشد، زیرزمین نیز به‌عنوان طبقه‌ای از ساختمان منظور می‌شود؛ همچنین اگر تفاوت تراز سقف زیرزمین با تراز زمین در پایین‌دست ساختمان از ۲ متر بیشتر باشد، این طبقه نیز منظور می‌شود.
- تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید بیش از ۸ متر باشد.
- ارتفاع طبقه (از روی کلاف زیر دیوار یا پی بتنی تا زیر سقف) نباید از ۴ متر بیشتر باشد؛ چنانچه بیشتر باشد، باید یک کلاف افقی اضافی در تراز حداکثر ۴ متر بالاتر کلاف زیر تعبیه شود — در این صورت ارتفاع طبقه تا حداکثر ۶ متر افزایش‌پذیر است.
- حداکثر ارتفاع زیرزمین (از روی پی بتنی یا کلاف زیر دیوار تا زیر سقف زیرزمین) ۲٫۵ متر است.
پیشامدگی سقف و اختلاف سطح سقف
- طول پیشامده‌ی طره برای بالکن‌های سه‌طرف‌باز نباید از ۱٫۲ متر و برای بالکن‌های دوطرف‌باز نباید از ۱٫۵ متر بیشتر باشد؛ طره‌ها باید به‌خوبی در سقف طبقه مهار شوند.
- روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود، ولی ساخت جان‌پناه بنایی تا ارتفاع ۵۰۰ میلی‌متر از روی کف تمام‌شده مجاز است.
- چنانچه اختلاف سطح در طبقه بیشتر از ۶۰۰ میلی‌متر نباشد، باید در انتهای هر قسمت سقف یک کلاف افقی مجزا اجرا شود یا دو قسمت با درز لرزه‌ای جدا شوند؛ چنانچه اختلاف سطح بیش از ۶۰۰ میلی‌متر باشد، جداسازی با درز لرزه‌ای الزامی است.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداکثر نسبت طول به عرض پلان / حداکثر مطلق طول | ۳ برابر عرض / ۲۵ متر |
| حداکثر پیشامدگی پلان در هر امتداد | یک‌پنجم بعد ساختمان در همان امتداد |
| حداکثر تعداد طبقات روی زمین (بدون زیرزمین) | ۲ طبقه |
| حداکثر تعداد طبقات زیرزمین | ۱ طبقه |
| مرز احتساب زیرزمین به‌عنوان طبقه | تراز سقف زیرزمین > ۱٫۵ متر بالای زمین مجاور، یا اختلاف سطح > ۲ متر در پایین‌دست |
| حداکثر تراز بام نسبت به زمین مجاور | ۸ متر |
| حداکثر ارتفاع طبقه (معمولی / با کلاف افقی اضافی) | ۴ متر / ۶ متر |
| حداکثر ارتفاع زیرزمین | ۲٫۵ متر |
| حداکثر طول طره بالکن سه‌طرف‌باز / دوطرف‌باز | ۱٫۲ متر / ۱٫۵ متر |
| حداکثر ارتفاع جان‌پناه مجاز روی پیشامدگی سقف | ۵۰۰ میلی‌متر |
| آستانه‌ی اختلاف سطح سقف برای الزام درز لرزه‌ای | بیش از ۶۰۰ میلی‌متر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: ساختمان بنایی باکلاف طبق بند ۸-۵-۱ چگونه تعریف می‌شود؟
الف) ساختمانی که با آجر/بلوک سیمانی/سنگ ساخته شده و بار قائم و تمام بار جانبی در هر دو امتداد توسط دیوارهای بنایی غیرمسلح تحمل می‌شود
ب) ساختمانی که تمام بارها توسط ستون‌های بتن‌آرمه تحمل می‌شود
ج) ساختمانی که همه‌ی اعضای سازه‌ای‌اش از فولاد است
د) ساختمانی که فقط بار ثقلی را تحمل می‌کند و بار جانبی ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — ساختمانی که با آجر/بلوک سیمانی/سنگ ساخته شده و بار قائم و تمام بار جانبی در هر دو امتداد توسط دیوارهای بنایی غیرمسلح تحمل می‌شود
طبق بند ۸-۵-۱، ساختمان بنایی باکلاف ساختمانی است که با آجر، بلوک سیمانی یا سنگ ساخته شده و در آن تمام یا قسمتی از بارهای قائم و تمام بار جانبی در هر دو امتداد اصلی توسط دیوارهای بنایی غیرمسلح تحمل می‌شود.
طبق بند ۸-۵-۱، ساختمان بنایی باکلاف ساختمانی است که با آجر، بلوک سیمانی یا سنگ ساخته شده و در آن تمام یا قسمتی از بارهای قائم و تمام بار جانبی در هر دو امتداد اصلی توسط دیوارهای بنایی غیرمسلح تحمل می‌شود.
سوال ۲: طبق بند ۸-۵-۴-۱، طول ساختمان بنایی باکلاف نباید از چه مقداری بیشتر باشد؟
الف) سه‌برابر عرض آن یا ۲۵ متر
ب) دو‌برابر عرض آن یا ۱۵ متر
ج) چهاربرابر عرض آن، بدون حد مطلق
د) همواره حداکثر ۱۰ متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — سه‌برابر عرض آن یا ۲۵ متر
طبق بند ۸-۵-۴-۱ (مورد ۱)، طول ساختمان از سه‌برابر عرض آن یا ۲۵ متر بیشتر نباشد.
طبق بند ۸-۵-۴-۱ (مورد ۱)، طول ساختمان از سه‌برابر عرض آن یا ۲۵ متر بیشتر نباشد.
سوال ۳: حداکثر تعداد طبقات ساختمان بنایی باکلاف، بدون احتساب زیرزمین، طبق بند ۸-۵-۴-۲ چند طبقه است؟
الف) ۱ طبقه
ب) ۲ طبقه
ج) ۳ طبقه
د) ۵ طبقه
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲ طبقه
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۱)، حداکثر تعداد طبقات بدون احتساب زیرزمین به دو محدود می‌شود.
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۱)، حداکثر تعداد طبقات بدون احتساب زیرزمین به دو محدود می‌شود.
سوال ۴: حداکثر تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور طبق بند ۸-۵-۴-۲ چقدر است؟
الف) ۵ متر
ب) ۶ متر
ج) ۸ متر
د) ۱۰ متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۸ متر
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۴)، تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید بیش از ۸ متر باشد.
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۴)، تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید بیش از ۸ متر باشد.
سوال ۵: حداکثر ارتفاع زیرزمین (از روی پی بتنی یا کلاف زیر دیوار تا زیر سقف زیرزمین) طبق بند ۸-۵-۴-۲ چقدر است؟
الف) ۲ متر
ب) ۲٫۵ متر
ج) ۳ متر
د) ۳٫۵ متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲٫۵ متر
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۶)، حداکثر ارتفاع زیرزمین، از روی پی بتنی یا کلاف زیر دیوار تا زیر سقف زیرزمین، ۲٫۵ متر است.
طبق بند ۸-۵-۴-۲ (مورد ۶)، حداکثر ارتفاع زیرزمین، از روی پی بتنی یا کلاف زیر دیوار تا زیر سقف زیرزمین، ۲٫۵ متر است.
سوال ۶: روی پیشامدگی سقف چه سازه‌ای مجاز است و تا چه ارتفاعی؟
الف) هیچ دیواری مجاز نیست، ولی جان‌پناه بنایی تا ۵۰۰ میلی‌متر مجاز است
ب) دیوار کامل سازه‌ای تا ارتفاع طبقه مجاز است
ج) فقط دودکش مجاز است
د) هیچ عنصری، حتی جان‌پناه، مجاز نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — هیچ دیواری مجاز نیست، ولی جان‌پناه بنایی تا ۵۰۰ میلی‌متر مجاز است
طبق بند ۸-۵-۴-۳ (مورد ۳)، روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود، ولی ساخت جان‌پناه بنایی تا ارتفاع ۵۰۰ میلی‌متر از روی کف تمام‌شده مجاز است.
طبق بند ۸-۵-۴-۳ (مورد ۳)، روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود، ولی ساخت جان‌پناه بنایی تا ارتفاع ۵۰۰ میلی‌متر از روی کف تمام‌شده مجاز است.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی