دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلح — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۳)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلح» (بند ۸-۴-۶-۱۰) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
دیوارهای متقاطع
- عرض موثر بال در هر سمت، کمترین سه مقدار است: عرض واقعی بال، شش‌برابر ضخامت اسمی بال (اگر بال در فشار باشد)، یا سه‌چهارم ارتفاع دیوار کف‌تاکف (اگر بال در کشش خمشی باشد).
- در دیوارهای ممتد، میلگردهای افقی باید بدون قطع یا وصله در محل اتصال، حداقل ۵۰۰ میلی‌متر از بر اتصال ادامه داشته باشند؛ در تقاطعی که دیوار ادامه نمی‌یابد، میلگرد افقی باید با خم ۹۰ درجه، حداقل ۵۰۰ میلی‌متر، در دیوار متقاطع مهار شود.
- علاوه بر این، حداقل یکی از این الزامات اتصال باید در تقاطع اجرا شود: قفل‌شدن واحدهای بنایی با هم‌پوشانی کامل در تمام ارتفاع؛ یا اتصال فولادی مدفون (سطح مقطع حداقل ۲۰۰ میلی‌متر مربع، طول ۷۰۰ میلی‌متر، فاصله‌ی حداکثر ۱٫۲ متر)؛ یا تیرچه‌ی اتصال مسلح (حداکثر هر ۱٫۲ متر، مساحت میلگرد حداقل ۲۰۰ میلی‌متر مربع در هر متر ارتفاع).
پیچ مهار
- حداقل پنج نمونه‌ی پیچ مهار باید بر اساس استانداردهای معتبر آزمایش شوند؛ مقاومت اسمی پیچ مهار نباید از ۶۵٪ میانگین نیروی متناظر با زوال نمونه‌های آزمون بیشتر در نظر گرفته شود.
- مقاومت اسمی پیچ مهار سردار و پیچ مهار خمیده، بر اساس کنترل‌کننده‌بودن شکست کششی مصالح بنایی، بیرون‌کشیدگی پیچ، یا تسلیم فولاد، از روابط متفاوت محاسبه می‌شود؛ مقاومت کششی طراحی از حاصل‌ضرب ضریب کاهش مقاومت در کمترین مقدار به‌دست‌آمده به‌دست می‌آید.
- مقاومت برشی اسمی پیچ مهار سردار و خمیده نیز مشابه با چند سازوکار شکست محتمل (کششی بنایی، خردشدگی بنایی، بیرون‌آمدن پیچ، تسلیم فولاد) محاسبه می‌شود؛ پیچ مهار تحت ترکیب کشش محوری و برش باید یک رابطه‌ی برهم‌کنش خاص را برآورده کند.
طراحی و اجرای پی، دال و دیافراگم
- پی ساختمان بنایی مسلح، با در نظر گرفتن تلاش‌های محوری/خمشی/برشی/لهیدگی، به‌صورت پی بتن‌مسلح نواری یا مرکب، طبق ضوابط مبحث نهم طراحی می‌شود؛ تعبیه‌ی میلگرد ریشه برای کلیه‌ی میلگردهای عمودی دیوار/جرز/ستون با سطح مقطع حداقل برابر میلگرد قائم، الزامی است.
- دال کف‌ها و سقف ساختمان بنایی مسلح می‌تواند تیرچه‌بلوک، بتن‌آرمه یا هر دال مهندسی دیگری باشد؛ دال تیرچه‌بلوک اساسا یک دال بنایی مسلح است.
- در سقف تیرچه‌بلوک: میلگرد حرارتی بتن پوشش سقف حداقل قطر ۶ میلی‌متر با فاصله‌ی حداکثر ۲۵۰ میلی‌متر عمود بر تیرچه‌ها؛ ضخامت پوشش بتن روی بلوک‌ها بین ۵۰ تا ۷۰ میلی‌متر؛ اگر دهانه‌ی تیرچه‌ها بیش از ۴ متر باشد، باید با کلاف عرضی (عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر، ۲ میلگرد ۱۰ میلی‌متری) به‌هم متصل شوند.
اجرای اعضای بنایی مسلح و الزامات غیرسازه‌ای
- روش‌های گوناگونی برای اجرای اعضای بنایی آجری، بلوک سیمانی یا ترکیب این دو وجود دارد؛ نمونه‌های اجرایی در بند راهنمای مبحث آورده شده‌اند.
- الزامات غیرسازه‌ای ساختمان بنایی مسلح (نماسازی، دیوار جداگر، پله‌کان، آسانسور/بالابر، کف‌سازی، تاسیسات، دیوار محوطه) به‌طور عمده به بندهای متناظر فصل سوم (۸-۳-۵ و ۸-۳-۶) ارجاع داده می‌شوند.
- دیوار جداگر بنایی مسلح باید برای لنگرهای خارج‌ازصفحه‌ی ناشی از اینرسی لرزه‌ای خودش محاسبه و طراحی شود؛ ارتفاعش از تراز کف مجاور نباید از ۴ متر یا چهل‌برابر عرض دیوار بیشتر باشد (وگرنه نیازمند مهار افقی)، و طول آزادش بین دو عضو سازه‌ای مسلح نباید از ۵ متر یا پنجاه‌برابر عرض دیوار بیشتر باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| عرض موثر بال دیوار متقاطع (در فشار / در کشش خمشی) | ۶ برابر ضخامت بال / سه‌چهارم ارتفاع دیوار |
| حداقل ادامه‌ی میلگرد افقی از بر اتصال دیوارهای ممتد | ۵۰۰ میلی‌متر |
| مشخصات حداقل اتصال فولادی مدفون دیوار متقاطع | سطح مقطع ≥۲۰۰ mm²، طول ۷۰۰ mm، فاصله ≤۱٫۲ متر |
| حداقل تعداد نمونه در آزمون پیچ مهار | ۵ نمونه |
| سقف مقاومت اسمی پیچ مهار نسبت به میانگین آزمون | حداکثر ۶۵٪ میانگین نیروی زوال |
| ضخامت حداقل/حداکثر پوشش بتن روی بلوک سقف تیرچه‌بلوک | ۵۰ تا ۷۰ میلی‌متر |
| قطر/فاصله‌ی میلگرد حرارتی سقف تیرچه‌بلوک | حداقل ۶ میلی‌متر، فاصله ≤۲۵۰ میلی‌متر |
| آستانه‌ی دهانه‌ی تیرچه که کلاف عرضی می‌خواهد | بیش از ۴ متر |
| حداکثر ارتفاع/طول آزاد دیوار جداگر بنایی مسلح | ۴ متر (یا ۴۰d) / ۵ متر (یا ۵۰d) |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق بند ۸-۴-۶-۱۰-۱، عرض موثر بال دیوار متقاطع، اگر بال در فشار باشد، چقدر است؟
الف) شش‌برابر ضخامت اسمی بال
ب) سه‌چهارم ارتفاع دیوار
ج) دو‌برابر ضخامت اسمی بال
د) برابر طول کل دیوار متقاطع
پاسخ صحیح: گزینه الف — شش‌برابر ضخامت اسمی بال
طبق بند ۸-۴-۶-۱۰-۱ (مورد ۳-ب)، اگر بال در فشار باشد، عرض موثر بال شش‌برابر ضخامت اسمی بال است (کمترین با عرض واقعی).
طبق بند ۸-۴-۶-۱۰-۱ (مورد ۳-ب)، اگر بال در فشار باشد، عرض موثر بال شش‌برابر ضخامت اسمی بال است (کمترین با عرض واقعی).
سوال ۲: در دیوارهای ممتد، میلگردهای افقی باید بدون قطع یا وصله در محل اتصال، حداقل چه طولی از بر اتصال ادامه داشته باشند؟
الف) ۲۰۰ میلی‌متر
ب) ۳۰۰ میلی‌متر
ج) ۵۰۰ میلی‌متر
د) ۷۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۵۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۴-۶-۱۰-۲ (مورد ۱)، در دیوارهای ممتد، میلگردهای افقی باید بدون قطع یا وصله‌شدن در محل اتصال، به طول حداقل برابر ۵۰۰ میلی‌متر از بر اتصال ادامه داشته باشند.
طبق بند ۸-۴-۶-۱۰-۲ (مورد ۱)، در دیوارهای ممتد، میلگردهای افقی باید بدون قطع یا وصله‌شدن در محل اتصال، به طول حداقل برابر ۵۰۰ میلی‌متر از بر اتصال ادامه داشته باشند.
سوال ۳: طبق بند ۸-۴-۶-۱۱-۱، حداقل چند نمونه پیچ مهار باید بر اساس استانداردهای معتبر آزمایش شوند؟
الف) ۲ نمونه
ب) ۳ نمونه
ج) ۵ نمونه
د) ۱۰ نمونه
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۵ نمونه
طبق بند ۸-۴-۶-۱۱-۱ (مورد ۱)، حداقل پنج نمونه پیچ مهار باید بر اساس استانداردهای معتبر تحت آزمایش قرار گیرند.
طبق بند ۸-۴-۶-۱۱-۱ (مورد ۱)، حداقل پنج نمونه پیچ مهار باید بر اساس استانداردهای معتبر تحت آزمایش قرار گیرند.
سوال ۴: پی ساختمان بنایی مسلح طبق بند ۸-۴-۶-۱۲ عمدتا بر اساس ضوابط کدام مبحث طراحی می‌شود؟
الف) مبحث پنجم
ب) مبحث ششم
ج) مبحث نهم
د) مبحث چهاردهم
پاسخ صحیح: گزینه ج — مبحث نهم
طبق بند ۸-۴-۶-۱۲، پی ساختمان بنایی مسلح به‌صورت پی بتن‌مسلح نواری یا مرکب و بر اساس ضوابط مندرج در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان طراحی می‌شود.
طبق بند ۸-۴-۶-۱۲، پی ساختمان بنایی مسلح به‌صورت پی بتن‌مسلح نواری یا مرکب و بر اساس ضوابط مندرج در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان طراحی می‌شود.
سوال ۵: طبق بند ۸-۴-۶-۱۲، تعبیه‌ی میلگرد ریشه برای میلگردهای عمودی دیوار/جرز/ستون در پی باید چه سطح مقطعی داشته باشد؟
الف) حداقل برابر سطح مقطع میلگرد قائم
ب) همواره نصف سطح مقطع میلگرد قائم
ج) حداکثر یک‌چهارم سطح مقطع میلگرد قائم
د) بدون ارتباط با سطح مقطع میلگرد قائم
پاسخ صحیح: گزینه الف — حداقل برابر سطح مقطع میلگرد قائم
طبق بند ۸-۴-۶-۱۲، تعبیه‌ی میلگرد ریشه برای کلیه‌ی میلگردهای عمودی عناصر قائم دیوار، جرز و ستون، با سطح مقطعی حداقل برابر سطح مقطع میلگرد قائم، الزامی است.
طبق بند ۸-۴-۶-۱۲، تعبیه‌ی میلگرد ریشه برای کلیه‌ی میلگردهای عمودی عناصر قائم دیوار، جرز و ستون، با سطح مقطعی حداقل برابر سطح مقطع میلگرد قائم، الزامی است.
سوال ۶: اگر دهانه‌ی تیرچه‌های سقف تیرچه‌بلوک از ۴ متر بیشتر باشد، طبق بند ۸-۴-۶-۱۳-۱ چه اقدامی لازم است؟
الف) اتصال تیرچه‌ها به‌وسیله‌ی کلاف عرضی با عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر و دو میلگرد آج‌دار ۱۰ میلی‌متری
ب) هیچ اقدام اضافه‌ای لازم نیست
ج) کاهش ضخامت پوشش بتن
د) حذف میلگرد حرارتی
پاسخ صحیح: گزینه الف — اتصال تیرچه‌ها به‌وسیله‌ی کلاف عرضی با عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر و دو میلگرد آج‌دار ۱۰ میلی‌متری
طبق بند ۸-۴-۶-۱۳-۱ (مورد ۴)، چنانچه دهانه‌ی تیرچه‌ها از ۴ متر بیشتر باشد، لازم است تیرچه‌ها به‌وسیله‌ی کلاف عرضی (عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر، با دو میلگرد آج‌دار سراسری حداقل ۱۰ میلی‌متری) به‌هم متصل شوند.
طبق بند ۸-۴-۶-۱۳-۱ (مورد ۴)، چنانچه دهانه‌ی تیرچه‌ها از ۴ متر بیشتر باشد، لازم است تیرچه‌ها به‌وسیله‌ی کلاف عرضی (عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر، با دو میلگرد آج‌دار سراسری حداقل ۱۰ میلی‌متری) به‌هم متصل شوند.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی