جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۸)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف» (بند ۸-۵-۵-۸) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۲ سوال دارد.
فهرست مطالب
- جان‌پناه و کلیات سقف
- سقف طاق‌ضربی، تیرچه‌بلوک و بتن‌آرمه
- سقف شیب‌دار، قوسی و چوبی تخت
- خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای
خلاصه درسنامه
جان‌پناه و کلیات سقف
- ارتفاع جان‌پناه اطراف بام و بالکن از کف تمام‌شده نباید از ۵۰۰ میلی‌متر بیشتر و ضخامتش نباید از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ دیوار جان‌پناه باید در فواصل حداکثر ۵ متر توسط کلاف‌های قائم ادامه‌یافته از طبقه‌ی زیر مهار شود؛ روی جان‌پناه باید کلاف افقی بتن‌آرمه (عمق حداقل ۱۰۰ میلی‌متر، دو میلگرد افقی ۱۰ میلی‌متری) اجرا شود.
- سقف می‌تواند تخت، شیب‌دار یا قوسی باشد؛ در زیر سقف باید یک کلاف افقی اجرا شود؛ بخش طره‌ای سقف باید هم‌زمان با سقف اجرا شده و تیرهایش ادامه‌ی تیرهای سقف باشند.
سقف طاق‌ضربی، تیرچه‌بلوک و بتن‌آرمه
- در سقف طاق‌ضربی: تیرآهن‌ها باید بر اساس روش تنش مجاز برای بار خدمت (یا بار ساکن افزایش‌یافته ۵۰٪ به‌جای زلزله) طراحی شوند؛ فاصله‌ی بین تیرآهن‌ها نباید از ۱ متر بیشتر باشد؛ خیز تاق آجری حداقل ۵۰ میلی‌متر؛ تیرآهن‌های اصلی باید در فواصل حداکثر ۲ متر با تیرآهن عرضی به‌هم متصل شوند.
- سقف تیرچه‌بلوک: طراحی طبق دستورالعمل‌ها و استانداردهای معتبر، با رعایت ضوابط بند ۸-۴-۶-۱۳-۱ (ضخامت پوشش بتن ۵۰ تا ۷۰ میلی‌متر، میلگرد حرارتی ۶ میلی‌متری با فاصله‌ی ≤۲۵۰ میلی‌متر) و اتصال مناسب تیرچه‌ها به کلاف افقی با میلگرد اتصال.
- سقف بتن‌آرمه: طراحی طبق مبحث نهم؛ شرایط تکیه‌گاهی دال باید صلب فرض شود؛ بتن‌ریزی دال و کلاف افقی باید هم‌زمان اجرا شود؛ در دال تخت بتن‌آرمه می‌توان کلاف افقی سقف را اجرا نکرد، مشروط به اتصال مناسب کلاف‌های قائم و دال.
سقف شیب‌دار، قوسی و چوبی تخت
- سقف شیب‌دار از خرپا (چوبی/فلزی)، تیرچه‌های فرعی و پوشش تشکیل می‌شود؛ حداکثر فاصله‌ی خرپاها ۴٫۵ متر؛ در خرپای چوبی، اعضای فوقانی/تحتانی قطر حداقل ۸۰ میلی‌متر؛ فاصله‌ی محوربه‌محور تیرچه‌ها حداکثر ۶۰۰ میلی‌متر؛ حداقل قطر تیرچه‌های چوبی طبق جدول ۸-۵-۴ تعیین می‌شود (نمونه: فاصله‌ی ۴۰۰ میلی‌متر و دهانه‌ی خرپای ۳ متر → قطر ۱۲۰ میلی‌متر).
- پوشش روی تیرچه‌های سقف شیب‌دار می‌تواند فلزی، سفالی یا غوره‌گل باشد؛ در پوشش غوره‌گل، تخته با ضخامت حداقل ۱۰ میلی‌متر، روی آن غوره‌گل حداکثر ۱۰۰ میلی‌متر و روی آن کاه‌گل حداکثر ۳۰ میلی‌متر.
- سقف قوسی می‌تواند استوانه‌ای یا گنبدی باشد؛ خیز حداقل قوس استوانه‌ای برای دهانه‌های کناری نصف دهانه و برای دهانه‌های میانی یک‌سوم دهانه؛ خیز حداقل گنبد یک‌سوم دهانه؛ برای تحمل رانش افقی، کلاف افقی باید در فواصل حداکثر ۱٫۵ متر با عضو کششی افقی تقویت شود.
- سقف چوبی تخت از تیر، تخته، غوره‌گل و اندود تشکیل می‌شود؛ فاصله‌ی محوربه‌محور تیرهای اصلی حداکثر ۶۰۰ میلی‌متر؛ حداقل قطر/عمق تیرها طبق جدول ۸-۵-۵ تعیین می‌شود؛ طره‌ی تیرهای اصلی از هر طرف ساختمان حداقل ۳۰۰ و حداکثر ۶۰۰ میلی‌متر.
خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای
- اگر سطح زیربنای خرپشته بیش از ۲۵٪ سطح زیربنای طبقه‌ی زیر خود باشد، خرپشته یک طبقه محسوب و ضوابط محدودیت ارتفاع/طبقات بند ۸-۵-۴-۲ برایش الزامی است؛ ضوابط دیوار نسبی و کلاف‌بندی کامل ساختمان باید در خرپشته نیز ادامه یابد.
- الزامات غیرسازه‌ای ساختمان بنایی باکلاف (نماسازی، دیوار جداگر، پلکان، آسانسور/بالابر، کف‌سازی، تاسیسات) به بندهای متناظر فصل سوم (۸-۳-۵) ارجاع داده می‌شوند.
- پلکان علاوه بر الزامات فصل سوم: بار پلکان طبق مبحث ششم و طراحی طبق مبحث نهم/دهم؛ دال پلکان در تراز کف باید به پی بتن‌آرمه یا کلاف افقی، در تراز پاگرد به کلاف افقی نیم‌طبقه و در تراز طبقه به کلاف افقی طبقه متصل شود.
- دیوار محوطه‌ی بنایی باکلاف علاوه بر الزامات بند ۸-۳-۶: باید علاوه بر پی بتنی/کلاف بتنی زیر دیوار، از کلاف قائم و افقی روی دیوار نیز استفاده شود؛ طول آزاد دیوار بین دو پشت‌بند یا کلاف قائم نباید از ۵ متر بیشتر باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| ارتفاع حداکثر/ضخامت حداقل جان‌پناه | ۵۰۰ میلی‌متر / ۲۰۰ میلی‌متر |
| فاصله‌ی حداکثر مهار قائم جان‌پناه | ۵ متر |
| حداکثر فاصله‌ی بین تیرآهن‌های سقف طاق‌ضربی | ۱ متر |
| حداقل خیز تاق آجری سقف طاق‌ضربی | ۵۰ میلی‌متر |
| بازه‌ی ضخامت پوشش بتن سقف تیرچه‌بلوک | ۵۰ تا ۷۰ میلی‌متر |
| حداکثر فاصله‌ی خرپاهای سقف شیب‌دار | ۴٫۵ متر |
| خیز حداقل گنبد نسبت به دهانه | یک‌سوم دهانه |
| طره تیرهای اصلی سقف چوبی تخت (حداقل/حداکثر) | ۳۰۰ / ۶۰۰ میلی‌متر |
| مرز خرپشته به‌عنوان یک طبقه | سطح زیربنا > ۲۵٪ سطح زیربنای طبقه‌ی زیر |
| حداکثر طول آزاد دیوار محوطه‌ی باکلاف بین دو مهار قائم | ۵ متر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: ارتفاع جان‌پناه اطراف بام و بالکن‌ها در ساختمان بنایی باکلاف، طبق بند ۸-۵-۵-۷، نباید از چه مقداری بیشتر باشد؟
الف) ۳۰۰ میلی‌متر
ب) ۵۰۰ میلی‌متر
ج) ۷۰۰ میلی‌متر
د) ۱۰۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۵۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۷ (مورد ۱)، ارتفاع جان‌پناه اطراف بام و بالکن‌ها از کف تمام‌شده نباید از ۵۰۰ میلی‌متر بیشتر باشد و ضخامتش نباید از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۷ (مورد ۱)، ارتفاع جان‌پناه اطراف بام و بالکن‌ها از کف تمام‌شده نباید از ۵۰۰ میلی‌متر بیشتر باشد و ضخامتش نباید از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
سوال ۲: در سقف طاق‌ضربی، فاصله‌ی بین تیرآهن‌های سقف طبق بند ۸-۵-۵-۸-۱ نباید از چه مقداری بیشتر باشد؟
الف) ۰٫۵ متر
ب) ۱ متر
ج) ۱٫۵ متر
د) ۲ متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱ متر
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۱ (مورد ۲)، فاصله‌ی بین تیرآهن‌های سقف نباید از ۱ متر بیشتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۱ (مورد ۲)، فاصله‌ی بین تیرآهن‌های سقف نباید از ۱ متر بیشتر باشد.
سوال ۳: طبق بند ۸-۵-۵-۸-۳ (سقف بتن‌آرمه)، بتن‌ریزی دال بتن‌آرمه و کلاف افقی باید چگونه اجرا شود؟
الف) هم‌زمان
ب) دال اول، کلاف چند روز بعد
ج) کلاف اول، دال یک ماه بعد
د) ترتیب اجرا اهمیتی ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — هم‌زمان
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۳ (مورد ۲)، لازم است بتن‌ریزی دال بتن‌آرمه و کلاف افقی به‌صورت هم‌زمان اجرا شود.
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۳ (مورد ۲)، لازم است بتن‌ریزی دال بتن‌آرمه و کلاف افقی به‌صورت هم‌زمان اجرا شود.
سوال ۴: طبق جدول ۸-۵-۴، اگر فاصله‌ی محوربه‌محور تیرچه‌های اصلی ۴۰۰ میلی‌متر و دهانه‌ی خرپا ۳ متر باشد، حداقل قطر تیرچه‌ی چوبی چقدر است؟
الف) ۹۰ میلی‌متر
ب) ۱۲۰ میلی‌متر
ج) ۱۵۰ میلی‌متر
د) ۱۸۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱۲۰ میلی‌متر
طبق جدول ۸-۵-۴، برای فاصله‌ی محوربه‌محور ۴۰۰ میلی‌متر و دهانه‌ی خرپای ۳ متر، حداقل قطر تیرچه‌ی چوبی ۱۲۰ میلی‌متر است.
طبق جدول ۸-۵-۴، برای فاصله‌ی محوربه‌محور ۴۰۰ میلی‌متر و دهانه‌ی خرپای ۳ متر، حداقل قطر تیرچه‌ی چوبی ۱۲۰ میلی‌متر است.
سوال ۵: طره تیرهای اصلی سقف چوبی تخت از هر طرف ساختمان طبق بند ۸-۵-۵-۸-۶ باید در چه بازه‌ای باشد؟
الف) ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر
ب) ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌متر
ج) ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلی‌متر
د) ۵۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۶ (مورد ۵)، تیرهای اصلی سقف باید از هر طرف ساختمان حداقل ۳۰۰ میلی‌متر و حداکثر ۶۰۰ میلی‌متر به‌صورت طره ادامه یابند.
طبق بند ۸-۵-۵-۸-۶ (مورد ۵)، تیرهای اصلی سقف باید از هر طرف ساختمان حداقل ۳۰۰ میلی‌متر و حداکثر ۶۰۰ میلی‌متر به‌صورت طره ادامه یابند.
سوال ۶: دال پلکان در تراز کف، طبق بند ۸-۵-۶-۳، باید به چه عضوی متصل شود؟
الف) پی بتن‌آرمه یا کلاف افقی
ب) مستقیما به دیوار غیرسازه‌ای
ج) فقط به کف خاک
د) هیچ اتصال خاصی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — پی بتن‌آرمه یا کلاف افقی
طبق بند ۸-۵-۶-۳ (مورد ۲)، دال پلکان در تراز کف باید به پی بتن‌آرمه یا کلاف افقی، در تراز پاگرد به کلاف افقی نیم‌طبقه و در تراز طبقه به کلاف افقی طبقه به‌نحو مناسب متصل شود.
طبق بند ۸-۵-۶-۳ (مورد ۲)، دال پلکان در تراز کف باید به پی بتن‌آرمه یا کلاف افقی، در تراز پاگرد به کلاف افقی نیم‌طبقه و در تراز طبقه به کلاف افقی طبقه به‌نحو مناسب متصل شود.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندی
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی