طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلح — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۱)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلح» (بند ۸-۴-۶-۵) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۳ سوال دارد.

فهرست مطالب

• الزامات ابعادی و خیز تیر
• طراحی تیر عمیق
• طراحی ستون
• طراحی جرز

خلاصه درسنامه

الزامات ابعادی و خیز تیر

• عرض تیر نباید کمتر از ۱۵۰ میلی‌متر و عمق آن نباید کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر باشد؛ تیر باید کاملا با ملات یا دوغاب بنایی پر شود.
• طول نشیمن تیر در راستای دهانه نباید از ۱۰۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ وجه فشاری تیر باید در فواصل حداکثر ۳۲ برابر عرض تیر تکیه‌گاه جانبی مناسب داشته باشد.
• خیز محاسبه‌شده برای تیر نباید از یک‌دویستم‌ومسیر طول دهانه، تحت بارهای بهره‌برداری مرده و زنده، فراتر رود؛ خیز زمانی که طول دهانه از ۸ برابر عمق موثر بیشتر نشود نیازی به کنترل ندارد.
• اختلاف قطر میلگردهای طولی یک تیر نباید از یک شماره فراتر رود؛ حداکثر دو شماره میلگرد در یک تیر مجاز است. مقاومت خمشی اسمی تیر نباید کمتر از ۱٫۳ برابر لنگر نظیر ترک‌خوردگی باشد (مگر فولاد کششی اضافی حداقل یک‌سوم بیشتر از نیاز تحلیل تامین شده باشد).
• میلگرد عرضی تیر باید یک‌شاخه با قلاب ۱۸۰ درجه در هر انتها باشد؛ اولین میلگرد عرضی نباید در فاصله‌ی بیش از یک‌چهارم عمق موثر تیر از انتهای تیر اجرا شود؛ فاصله‌ی بین میلگردهای عرضی نباید از نصف عمق موثر تیر بیشتر شود.

طراحی تیر عمیق

• طول موثر دهانه‌ی تیر عمیق، برابر فاصله‌ی مرکزتامرکز تکیه‌گاه‌ها یا ۱٫۱۵ برابر دهانه‌ی آزاد (هرکدام کمتر) در نظر گرفته می‌شود.
• میلگرد خمشی باید در نیم عمق کششی تیر قرار گیرد؛ حداکثر فاصله‌ی میلگردهای خمشی افقی از یک‌پنجم عمق کل یا ۴۰۰ میلی‌متر (هرکدام کمتر) بیشتر نشود؛ استفاده از میلگرد دسته‌شده به‌عنوان میلگرد خمشی افقی در تیر عمیق مجاز است.
• حداقل سطح مقطع میلگردهای برشی قائم و افقی الزام دارد؛ میلگرد برشی افقی باید سطح مقطعی حداقل نصف میلگرد برشی قائم داشته باشد و در دو وجه تیر (برای عرض بیش از ۲۰۰ میلی‌متر) یکنواخت توزیع شود؛ فاصله‌ی میلگرد برشی نباید از یک‌پنجم عمق تیر فراتر رود.
• مجموع سطح مقطع میلگردهای افقی و قائم تیر عمیق باید حداقل ۰٫۰۰۲۵ سطح مقطع ناخالص تیر باشد.

طراحی ستون

• ستون باید کاملا با ملات یا دوغاب بنایی پر شود؛ بعد مقطع ستون در هر جهت، نسبت بعد بزرگ به کوچک، فاصله‌ی آزاد بین تکیه‌گاه‌های جانبی و نسبت ارتفاع به بعد کوچک، هرکدام حد مشخصی دارند که در بند ۸-۴-۶-۷-۲ تعیین شده‌اند.
• حداقل تعداد میلگردهای طولی ستون برابر چهار عدد است؛ حداقل یک میلگرد باید در هر گوشه‌ی ستون قرار گیرد. مساحت میلگرد طولی محدودیت سقف و کف دارد.
• میلگردهای عرضی ستون به‌صورت تنگ اجرا می‌شوند: فاصله‌ی آن‌ها نباید از ۲۰۰ میلی‌متر بیشتر باشد؛ باید از نوع تنگ ویژه با قطر حداقل ۱۰ میلی‌متر باشند.
• تنگ ویژه‌ی ستون باید در دو انتها قلاب ویژه داشته باشد: حداقل طول قلاب ۶ برابر قطر میلگرد یا ۱۰۰ میلی‌متر (هرکدام بیشتر) و زاویه‌ی خم آن ۱۳۵ درجه؛ این قلاب‌ها باید میلگرد طولی ستون را در بر گرفته و به درون ستون نفوذ کنند.

طراحی جرز

• طول اسمی جرز نباید کمتر از ۳ برابر و بیشتر از ۶ برابر ضخامت جرز باشد؛ در نیروی محوری کمتر از حد مشخص می‌توان طول اسمی را برابر ضخامت جرز در نظر گرفت.
• ارتفاع آزاد جرز نباید بیشتر از ۵ برابر طول اسمی جرز باشد؛ ضخامت اسمی جرز نباید کمتر از ۱۵۰ میلی‌متر و بیشتر از ۴۰۰ میلی‌متر باشد.
• فاصله‌ی آزاد بین تکیه‌گاه‌های جانبی یک جرز نباید از ۲۵ برابر ضخامت جرز بیشتر باشد؛ اگر بیشتر باشد، طراحی جرز باید بر اساس ضوابط طراحی دیوار انجام شود.
• جرز تحت نیروهای رفت‌وبرگشتی درون‌صفحه باید متقارن حول محور خنثی میلگردگذاری شود: در هر کدام از حفره‌های انتهایی حداقل یک میلگرد؛ میلگرد طولی باید یکنواخت در عمق جرز توزیع شود.
• میلگرد عرضی جرز باید در جایی که نیروی برشی ضریب‌دار از مقاومت برشی تامین‌شده توسط بنایی بیشتر باشد استفاده شود؛ باید دور میلگردهای طولی انتهایی با قلاب ۱۸۰ درجه مهار شود (یا قلاب استاندارد ۹۰ درجه در محل تقاطع با دیوار).

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۸

مباحث مرتبط

مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی