شالوده و پی بنایی با کلاف — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۵)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «شالوده و پی بنایی با کلاف» (بند ۸-۵-۵-۲) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
الزامات عمومی سازه‌ای
- تمامی اعضای ساختمان باید به‌گونه‌ی مناسبی به‌هم پیوسته باشند؛ به‌ویژه سقف باید با حفظ انسجام خود، علاوه بر انتقال نیروی ثقلی، نیروی زلزله را نیز به اعضای قائم منتقل کند.
- ساختمان باید دارای تقارن سازه‌ای مناسب باشد، در غیراین‌صورت باید از درز لرزه‌ای استفاده شود؛ از قراردادن اجزای سنگین روی طره‌ها، اعضای لاغر، دهانه‌های بزرگ و بام باید پرهیز شود.
شالوده
- شالوده باید در یک تراز ساخته شود؛ ساخت شالوده‌ی شیب‌دار مجاز نیست. در زمین شیب‌دار، باید از شالوده‌ی پلکانی استفاده شود به‌گونه‌ای که قسمت‌ها حداقل ۶۰۰ میلی‌متر هم‌پوشانی افقی داشته و ارتفاع هر پله حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر باشد.
- پی‌کنی باید تا رسیدن به لایه‌ی خاک مقاوم انجام شود؛ عمق پی‌کنی نباید از ۸۰۰ میلی‌متر کمتر باشد. عمق شالوده نباید از ۵۰۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ عرض شالوده نباید از ۱٫۵ برابر عرض کرسی‌چینی یا عرض دیوار (در نبود کرسی‌چینی) کمتر باشد.
- شالوده باید به یکی از روش‌ها اجرا شود: شفته‌ی آهکی (عیار حداقل ۳۵۰ کیلوگرم آهک در مترمکعب)، سنگ‌لاشه‌ی غوطه‌ای در بتن (عیار ۲۵۰ کیلوگرم سیمان در مترمکعب)، سنگ‌کاری با ملات ماسه-سیمان یا باتارد، یا بتن (عیار ۲۵۰ کیلوگرم سیمان در مترمکعب). خشکه‌چینی سنگ برای شالوده مجاز نیست.
کرسی‌چینی
- کرسی‌چینی باید از روی سطح بتن یا شفته‌ی آهک تسطیح روی شالوده، تا پی بتنی یا کلاف زیر دیوار ادامه داشته باشد.
- عرض کرسی در تراز روی شالوده نباید از بیشترین دو مقدار کمتر باشد: نصف ارتفاع کرسی، یا مقادیر جدول ۸-۵-۱ (بر حسب تعداد طبقات و نوع خاک ساختگاه). عرض کرسی در تراز زیر دیوار باید حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بیشتر از عرض دیوار باشد.
- کرسی‌چینی باید با ۲۰ میلی‌متر ملات ماسه-سیمان (نسبت ۱ سیمان به ۲ ماسه) پوشانده شود؛ باید با سنگ‌لاشه، آجر یا بلوک سیمانی توپر و ملات ماسه-سیمان/باتارد اجرا شود؛ حفره‌های بلوک سیمانی حفره‌دار باید کاملا با بتن یا ملات پر شوند.
- نمونه از جدول ۸-۵-۱: برای خاک با مقاومت بیش از ۲ کیلوگرم‌بر‌سانتی‌مترمربع، عرض کرسی‌چینی برای ۱/۲/۳ طبقه به‌ترتیب ۳۰۰/۴۰۰/۶۰۰ میلی‌متر است؛ برای خاک با مقاومت بین ۱ تا ۱٫۵ کیلوگرم‌بر‌سانتی‌مترمربع (ضعیف‌تر)، همین مقادیر به ۴۰۰/۷۰۰/۱۰۰۰ میلی‌متر افزایش می‌یابند.
پی بتن‌آرمه و شالوده‌ی کرسی‌چینی+کلاف
- در پی بتن‌آرمه: مقاومت فشاری مشخصه‌ی بتن حداقل ۲۰ مگاپاسکال؛ مقاومت کششی میلگرد حداقل ۲۴۰ مگاپاسکال؛ زیر پی، بتن تسطیح به عرض حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بیشتر از عرض پی و ضخامت حداقل ۵۰ میلی‌متر.
- عرض پی نباید از ۱٫۵ برابر عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر (هرکدام بیشتر) کمتر باشد؛ عمق پی نباید از ۵۰۰ میلی‌متر کمتر باشد. میلگرد طولی پی می‌تواند قطر ۱۲ میلی‌متر با فاصله‌ی حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر باشد؛ فاصله‌ی میلگرد عرضی نیز نباید از ۳۰۰ میلی‌متر بیشتر باشد.
- نمونه از جدول ۸-۵-۲: برای خاک باکیفیت بیش از ۲ کیلوگرم‌بر‌سانتی‌مترمربع، حداقل اندازه‌ی میلگرد عرضی پی برای ۱ تا ۳ طبقه، قطر ۱۲ میلی‌متر است؛ برای خاک ضعیف‌تر (۱ تا ۱٫۵ کیلوگرم‌بر‌سانتی‌مترمربع) در ۲ و ۳ طبقه، قطر به ۱۴ میلی‌متر افزایش می‌یابد.
- در مناطق سردسیر و دارای یخبندان، تراز روی پی (یا کلاف زیر دیوار در شالوده‌ی کرسی‌چینی) باید حداقل ۴۰۰ میلی‌متر زیر سطح زمین قرار گیرد. به‌جای پی بتنی می‌توان از شالوده‌ی کرسی‌چینی+کلاف بتنی استفاده کرد؛ روی کلاف زیر دیوار باید لایه‌ی عایق رطوبتی اجرا شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداقل عمق پی‌کنی | ۸۰۰ میلی‌متر |
| حداقل عمق شالوده | ۵۰۰ میلی‌متر |
| حداکثر ارتفاع هر پله در شالوده‌ی پلکانی / حداقل هم‌پوشانی افقی | ۳۰۰ میلی‌متر / ۶۰۰ میلی‌متر |
| عیار آهک حداقل شفته‌ی شالوده | ۳۵۰ کیلوگرم در مترمکعب |
| عیار سیمان حداقل بتن شالوده/کرسی | ۲۵۰ کیلوگرم در مترمکعب |
| حداقل عرض کرسی در تراز زیر دیوار نسبت به دیوار | حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بیشتر از عرض دیوار |
| نسبت ملات پوشش کرسی‌چینی | ۱ سیمان : ۲ ماسه، ضخامت ۲۰ میلی‌متر |
| مقاومت فشاری حداقل بتن پی بتن‌آرمه | ۲۰ مگاپاسکال |
| مقاومت کششی حداقل میلگرد پی | ۲۴۰ مگاپاسکال |
| حداقل عرض/عمق پی بتن‌آرمه | ۱٫۵×عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر (بیشترین) / ۵۰۰ میلی‌متر |
| عمق حداقل تراز روی پی در مناطق یخبندان | ۴۰۰ میلی‌متر زیر سطح زمین |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱، ساخت شالوده‌ی شیب‌دار مجاز است؟
الف) خیر؛ در زمین شیب‌دار باید از شالوده‌ی پلکانی با هم‌پوشانی افقی حداقل ۶۰۰ میلی‌متر و ارتفاع پله‌ی حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر استفاده شود
ب) بله، بدون هیچ محدودیتی
ج) فقط در زمین‌های سنگی مجاز است
د) فقط برای ساختمان‌های یک‌طبقه مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه الف — خیر؛ در زمین شیب‌دار باید از شالوده‌ی پلکانی با هم‌پوشانی افقی حداقل ۶۰۰ میلی‌متر و ارتفاع پله‌ی حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر استفاده شود
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱ (مورد ۲)، ساخت شالوده‌ی شیب‌دار مجاز نیست؛ در زمین‌های شیب‌دار باید از شالوده‌ی پلکانی استفاده شود، با هم‌پوشانی افقی حداقل ۶۰۰ میلی‌متر و ارتفاع هر پله حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱ (مورد ۲)، ساخت شالوده‌ی شیب‌دار مجاز نیست؛ در زمین‌های شیب‌دار باید از شالوده‌ی پلکانی استفاده شود، با هم‌پوشانی افقی حداقل ۶۰۰ میلی‌متر و ارتفاع هر پله حداکثر ۳۰۰ میلی‌متر.
سوال ۲: عمق پی‌کنی برای اجرای شالوده، طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱، نباید کمتر از چه مقداری باشد؟
الف) ۵۰۰ میلی‌متر
ب) ۶۰۰ میلی‌متر
ج) ۸۰۰ میلی‌متر
د) ۱۰۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۸۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱ (مورد ۳)، عمق پی‌کنی نباید از ۸۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۱ (مورد ۳)، عمق پی‌کنی نباید از ۸۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
سوال ۳: عرض کرسی در تراز زیر دیوار طبق بند ۸-۵-۵-۲-۲ باید حداقل چقدر بیشتر از عرض دیوار باشد؟
الف) ۵۰ میلی‌متر
ب) ۱۰۰ میلی‌متر
ج) ۱۵۰ میلی‌متر
د) ۲۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۲ (مورد ۳)، عرض کرسی در تراز زیر دیوار باید حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بیشتر از عرض دیوار باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۲ (مورد ۳)، عرض کرسی در تراز زیر دیوار باید حداقل ۱۰۰ میلی‌متر بیشتر از عرض دیوار باشد.
سوال ۴: کرسی‌چینی باید با چه ضخامت و نسبت ملاتی پوشانده شود؟
الف) ۲۰ میلی‌متر ملات ماسه-سیمان با نسبت ۱ سیمان به ۲ ماسه
ب) ۵۰ میلی‌متر ملات گچ‌وخاک
ج) ۱۰ میلی‌متر ملات باتارد
د) بدون نیاز به پوشش ملات
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲۰ میلی‌متر ملات ماسه-سیمان با نسبت ۱ سیمان به ۲ ماسه
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۲ (مورد ۴)، کرسی‌چینی باید با ۲۰ میلی‌متر ملات ماسه-سیمان با نسبت سیمان به ماسه‌ی یک‌به‌دو پوشانده شود.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۲ (مورد ۴)، کرسی‌چینی باید با ۲۰ میلی‌متر ملات ماسه-سیمان با نسبت سیمان به ماسه‌ی یک‌به‌دو پوشانده شود.
سوال ۵: مقاومت فشاری مشخصه‌ی حداقل بتن مورداستفاده در پی بتن‌آرمه، طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳، چقدر است؟
الف) ۱۵ مگاپاسکال
ب) ۲۰ مگاپاسکال
ج) ۲۵ مگاپاسکال
د) ۳۰ مگاپاسکال
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲۰ مگاپاسکال
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳ (مورد ۱)، مقاومت فشاری (مشخصه‌ی) بتن مورداستفاده در پی باید حداقل ۲۰ مگاپاسکال باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳ (مورد ۱)، مقاومت فشاری (مشخصه‌ی) بتن مورداستفاده در پی باید حداقل ۲۰ مگاپاسکال باشد.
سوال ۶: عرض پی بتن‌آرمه، طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳، نباید از چه مقادیری کمتر باشد؟
الف) ۱٫۵ برابر عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر، هرکدام بیشتر است
ب) برابر دقیق عرض دیوار
ج) ۲ برابر عرض دیوار، بدون حد مطلق
د) ۳۰۰ میلی‌متر، مستقل از عرض دیوار
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱٫۵ برابر عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر، هرکدام بیشتر است
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳ (مورد ۴)، عرض پی نباید از ۱٫۵ برابر عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر، هرکدام که بیشتر است، کمتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۲-۳ (مورد ۴)، عرض پی نباید از ۱٫۵ برابر عرض دیوار یا ۶۰۰ میلی‌متر، هرکدام که بیشتر است، کمتر باشد.
→ فصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاف ←
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی