کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمان — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمان» (بند ۸-۳-۱) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۸ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
کلیات ضوابط عمومی
- در طراحی و اجرای ساختمان‌های موضوع این مبحث، علاوه بر الزامات عمومی مندرج در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، رعایت ضوابط عمومی فصل سوم (۸-۳) نیز الزامی است.
ساختگاه
- احداث ساختمان‌های مشمول این مبحث بر روی زمین‌های ناپایدار یا در معرض سیل، مجاز نیست.
- زمین ناپایدار، زمینی است که احتمال وقوع پدیده‌هایی مانند روان‌گرایی، نشست زیاد، نشست نسبی، سنگ‌ریزش و زمین‌لغزش در آن وجود داشته باشد، یا زمینی که متشکل از خاک رس حساس باشد.
پیوستگی سازه‌ای
- تمامی اعضای ساختمان باید به‌گونه‌ی مناسبی به‌هم پیوسته باشند تا ساختمان در برابر نیروها به‌طور یک‌پارچه عمل کند.
- دیوارهای باربر باید در یک راستای قائم، بدون انفصال، تا پی ادامه داشته باشند؛ کل ساختمان باید از نظر واژگونی پایدار باشد.
- دیوارها باید به تمام کف‌ها، سقف‌ها و سایر عناصری که برای دیوار تکیه‌گاه جانبی تامین می‌کنند، به‌نحو مناسبی مهار شوند.
درز لرزه‌ای (انقطاع)
- دو ساختمان مجاور هم باید با ایجاد درز لرزه‌ای از یکدیگر جدا شوند؛ همچنین اگر نسبت ابعاد پلان ساختمان از مقادیر مندرج در فصل چهارم و پنجم بیشتر باشد یا پیشامدگی‌های پلان بیش از حد مجاز باشد، ساختمان باید با درز لرزه‌ای به قسمت‌های مجزا تقسیم شود.
- درز لرزه‌ای نباید از ۱۰ میلی‌متر به‌ازای هر یک متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان یا قسمت جداشده، یا ۵۰ میلی‌متر — هرکدام بیشتر است — کمتر باشد.
- درز لرزه‌ای باید در تمام ارتفاع قسمت‌های جداشده، از جمله در تراز کف‌ها و کلاف‌های افقی، اجرا شود؛ ولی لازم نیست در پی مشترک دو قسمت جداشده ادامه یابد.
- درز لرزه‌ای باید عاری از هرگونه مصالح ساختمانی (ازجمله نخاله) باشد و مناسب است با مواد پرکننده‌ی نرم پر شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| زمین ناپایدار شامل چه پدیده‌هایی است | روان‌گرایی، نشست زیاد، نشست نسبی، سنگ‌ریزش، زمین‌لغزش، یا خاک رس حساس |
| حداقل عرض درز لرزه‌ای | ۱۰ mm به‌ازای هر متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان، یا ۵۰ mm — هرکدام بیشتر است |
| آیا درز لرزه‌ای باید در پی مشترک ادامه یابد | خیر، لازم نیست |
| چه چیزی نباید داخل درز لرزه‌ای باشد | هرگونه مصالح ساختمانی ازجمله نخاله؛ می‌تواند با ماده‌ی پرکننده‌ی نرم پر شود |
| مبنای الزامات عمومی اضافه بر فصل سوم | مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: علاوه بر ضوابط عمومی فصل سوم (۸-۳)، رعایت الزامات کدام مبحث دیگر مقررات ملی ساختمان نیز در طراحی و اجرا الزامی است؟
الف) مبحث چهارم
ب) مبحث نهم
ج) مبحث چهاردهم
د) مبحث نوزدهم
پاسخ صحیح: گزینه الف — مبحث چهارم
طبق بند ۸-۳-۱، در طراحی و اجرای ساختمان‌های موضوع این مبحث، علاوه بر الزامات عمومی مندرج در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، رعایت ضوابط عمومی همین فصل نیز الزامی است.
طبق بند ۸-۳-۱، در طراحی و اجرای ساختمان‌های موضوع این مبحث، علاوه بر الزامات عمومی مندرج در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، رعایت ضوابط عمومی همین فصل نیز الزامی است.
سوال ۲: طبق بند ۸-۳-۲، احداث ساختمان‌های مشمول مبحث ۸ بر روی چه زمین‌هایی مجاز نیست؟
الف) زمین‌های ناپایدار یا در معرض سیل
ب) زمین‌های شیب‌دار با شیب کم
ج) زمین‌های در مجاورت دریا بدون هیچ شرط دیگر
د) زمین‌های با پوشش گیاهی
پاسخ صحیح: گزینه الف — زمین‌های ناپایدار یا در معرض سیل
طبق بند ۸-۳-۲، احداث ساختمان‌های مشمول این مبحث بر روی زمین‌های ناپایدار یا در معرض سیل، مجاز نیست.
طبق بند ۸-۳-۲، احداث ساختمان‌های مشمول این مبحث بر روی زمین‌های ناپایدار یا در معرض سیل، مجاز نیست.
سوال ۳: کدام مورد جزو تعریف «زمین ناپایدار» در بند ۸-۳-۲ محسوب می‌شود؟
الف) زمینی با پدیده‌هایی مانند روان‌گرایی، نشست زیاد، سنگ‌ریزش و زمین‌لغزش، یا خاک رس حساس
ب) هر زمینی که در ارتفاع بالاتر از ۱۰۰۰ متر باشد
ج) هر زمین کشاورزی
د) زمینی با پوشش آسفالتی
پاسخ صحیح: گزینه الف — زمینی با پدیده‌هایی مانند روان‌گرایی، نشست زیاد، سنگ‌ریزش و زمین‌لغزش، یا خاک رس حساس
طبق بند ۸-۳-۲، زمین ناپایدار، زمینی است که احتمال وقوع پدیده‌هایی مانند روان‌گرایی، نشست زیاد، نشست نسبی، سنگ‌ریزش و زمین‌لغزش در آن وجود داشته باشد، یا زمینی که متشکل از خاک رس حساس باشد.
طبق بند ۸-۳-۲، زمین ناپایدار، زمینی است که احتمال وقوع پدیده‌هایی مانند روان‌گرایی، نشست زیاد، نشست نسبی، سنگ‌ریزش و زمین‌لغزش در آن وجود داشته باشد، یا زمینی که متشکل از خاک رس حساس باشد.
سوال ۴: طبق بند ۸-۳-۳-۱، دیوارها باید به چه عناصری مهار شوند؟
الف) فقط به شالوده
ب) به تمام کف‌ها، سقف‌ها و سایر عناصری که تکیه‌گاه جانبی تامین می‌کنند
ج) فقط به کلاف افقی سقف
د) به هیچ عضو دیگری نیازی نیست
پاسخ صحیح: گزینه ب — به تمام کف‌ها، سقف‌ها و سایر عناصری که تکیه‌گاه جانبی تامین می‌کنند
طبق بند ۸-۳-۳-۱ (مورد ۴)، دیوارها باید به تمام کف‌ها، سقف‌ها و سایر عناصری که برای دیوار تکیه‌گاه جانبی تامین می‌کنند به‌نحو مناسبی مهار شوند.
طبق بند ۸-۳-۳-۱ (مورد ۴)، دیوارها باید به تمام کف‌ها، سقف‌ها و سایر عناصری که برای دیوار تکیه‌گاه جانبی تامین می‌کنند به‌نحو مناسبی مهار شوند.
سوال ۵: حداقل عرض درز لرزه‌ای طبق بند ۸-۳-۳-۲ چگونه تعیین می‌شود؟
الف) ۱۰ میلی‌متر به‌ازای هر یک متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان یا قسمت جداشده، یا ۵۰ میلی‌متر — هرکدام بیشتر است
ب) همواره دقیقا ۵۰ میلی‌متر، بدون وابستگی به ارتفاع
ج) ۵ میلی‌متر به‌ازای هر متر ارتفاع، بدون حداقل مطلق
د) همواره ۱۰۰ میلی‌متر، مستقل از ارتفاع ساختمان
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱۰ میلی‌متر به‌ازای هر یک متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان یا قسمت جداشده، یا ۵۰ میلی‌متر — هرکدام بیشتر است
طبق بند ۸-۳-۳-۲ (مورد ۱)، درز لرزه‌ای نباید از ۱۰ میلی‌متر به‌ازای هر یک متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان یا قسمت جداشده‌ی ساختمان، یا ۵۰ میلی‌متر — هرکدام بیشتر است — کمتر باشد.
طبق بند ۸-۳-۳-۲ (مورد ۱)، درز لرزه‌ای نباید از ۱۰ میلی‌متر به‌ازای هر یک متر ارتفاع کوتاه‌ترین ساختمان یا قسمت جداشده‌ی ساختمان، یا ۵۰ میلی‌متر — هرکدام بیشتر است — کمتر باشد.
سوال ۶: آیا درز لرزه‌ای باید در پی مشترک دو قسمت جداشده نیز ادامه یابد؟
الف) بله، الزامی است
ب) خیر، لازم نیست در پی مشترک ادامه یابد؛ ولی باید در تمام ارتفاع قسمت‌های جداشده از جمله تراز کف‌ها و کلاف‌های افقی اجرا شود
ج) فقط در ساختمان‌های بلندتر از ۱۵ متر الزامی است
د) درز لرزه‌ای اصلا در تراز کف‌ها اجرا نمی‌شود
پاسخ صحیح: گزینه ب — خیر، لازم نیست در پی مشترک ادامه یابد؛ ولی باید در تمام ارتفاع قسمت‌های جداشده از جمله تراز کف‌ها و کلاف‌های افقی اجرا شود
طبق بند ۸-۳-۳-۲ (مورد ۲)، درز لرزه‌ای باید در تمام ارتفاع قسمت‌های جداشده، از جمله در تراز کف‌ها و کلاف‌های افقی، اجرا شود، ولی لازم نیست در پی مشترک دو قسمت جداشده ادامه یابد.
طبق بند ۸-۳-۳-۲ (مورد ۲)، درز لرزه‌ای باید در تمام ارتفاع قسمت‌های جداشده، از جمله در تراز کف‌ها و کلاف‌های افقی، اجرا شود، ولی لازم نیست در پی مشترک دو قسمت جداشده ادامه یابد.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی